ANA SAYFA | DERGİ EKİBİ | ABRAŞİYEMİZ | WEB MASTERLAR | BİZE ULAŞIN | ARŞİV

İZ BIRAKANLAR

>>> Dr. Sait Şirazi

Bizans’ın Süryani İmparatoriçesi ve Süryani Kilisesi’nin Kızı Teodora
(500-548)

Tarihteki en güçlü, akıllı iffetli ve bunun yanında en çok iftira edilen kadınlardan biri olan Teodora çalışmaları sayesinde arkasında yok olmaktan kurtulmuş güçlü ve örgütlenmiş bir kilise bırakmıştır.

izbirakanlar01.jpg

İmparatoriçe Teodora (Mozaik) Ravenna Sarayı - İtalya

Süryani Kilisesi tarih boyunca zor dönemler geçirmiştir. İşte bu dönemlerin içinde belki de en kötü olanları Bizans yönetimi sırasında yaşanmıştır. Özellikle Kadıköy konsili sonrası başlayan ve Süryani Kilisesi’ni asimile etmeyi amaçlayan siyasi bazlı dini baskılar giderek katliam boyutu almıştır. İşte tüm bu olumsuz şartlar altında ezilen Süryanileri kurtaran dönemin 3 önemli kahramanından biridir Teodora. Patrik Mor Severiyos ve Mor Yakup Burdono ile birlikte 451 yılından sonra başlayan Bizans’ın Doğu kiliselerine uyguldığı kan acı ve gözyaşı dolu asimilasyon politikasına göğüs germiş ve kilisenin bu zor devirde ayakta kalmasını sağlamış gerçek imanı güçlendirmiştir.

izbirakanlar02.jpg

500 yılında Teodora M.S. 500 Urfa yakınlarındaki Menbiç şehrinde doğar. (Sanılanın aksine Teodora Urfalı değildir. Menbiç Urfa ve Halep arasında bulunan eski bir Süryani yerleşim birimidir.). Babası Ortodoks inancına bağlı bir Süryani papazdır. Babası tarafından inancı ve kültürü doğrultusunda en iyi şekilde yetiştirilir.

Bizans İmparatoru Jüstinyen dayısı olan I. Justinus’tan (518-527) 527 yılında imparatorluğu devir alır. Güçlü bir hükümdar olmasının yanı sıra uzun süren idaresi olmuştur.

Jüstinyen İran’a sefere çıktığında Menbiç’ten geçer. Menbiç Süryani toplumu lideri Papaz Yuhanna tarafından saygıyla karşılanır ve burada Teodora ile tanışan ve onun güzelliğinden etkilenen Jüstinyen onun ile evlenmeye karar verir. Önceleri buna razı olmayan Teodora’nın babası Jüstinyen’in kızını inancında serbest bırakacağını taahhüt etmesi üzerine imparatorun bu isteğini kabul eder.

Teodora 527 yılında imparatoriçelik tacı giyer, 527-548 yılları arasında Eşi İmparator Jüstinyen ile birlikte hüküm sürer. Tarihteki en güçlü, akıllı iffetli ve bunun yanında en çok iftira edilen kadınlarından olur.

izbirakanlar03.jpg

İmparator Jüstinyen Ravenna Sarayı - İtalya

İmparator Jüstinyen’in izlediği dini ve siyasi politikanın değişmesini sağlar. Bunda en önemli etken Bizans tarihinde Maviler ve Yeşiller olarak bilinen iki büyük partinin birleşerek çıkarttığı ünlü Nika ayaklanmasındaki kararlı tutumu ve muvaffakiyeti olmuştur. Jüstinyen’in tahtı bırakıp kaçmayı düşündüğü bir durumda İmparatoriçenin bu kararlı tutumu sayesinde jüstinyen tahtını korur, isyan bastırılır. İşte bu olay sonrasıdır ki İmparatorun dini politikası haleflerinden farklı olarak doğu kiliseleri lehine döner. Eşi Teodora’nın dini ve siyasi görüşünü etkilediği ve her konuda yardım ettiği Jüstinyen Bizans’a son parlak çağını yaşatır. Sasaniler ile 532 yılında barış yapar, bu sayede Bizans ordularını Afrika’ya yönlendirir ve Vandallar’dan geri alır. Bununla birlikte İtalya’yı Ostrogotlardan İspanya’yı Vizigotlardan geri alır. Ona bu sebepten dolıdır ki tarihçiler tarafından kendisine “Byzantine reconquest” denilmiştir. Fakat Yeniden yarattığı İmparatorluk Ölümünden sonra yavaş yavaş bir daha eski haline gelmemek üzere dağılmaya başlar. Jüstinyen ve Teodora döneminde Ayasofya bugünkü ihtişamı ile inşa edilerek muhteşem bir tören ile ibadete açılır.

izbirakanlar04.jpg

Mor Yakup Burdono

Patrik Mor Severiyos ve Mor Yakup Burdono ile birlikte Bizans'ın uyguladığı kan, acı ve gözyaşı asimilasyon politikasına göğüs germiş ve kilisenin bu zor dönemde ayakta kalmasını sağlamıştır.

izbirakanlar05.jpg

Teodora

Mor Severiyos’un vefatı ile lidersiz kalan kiliseye Süryani-Arap asıllı Gassani devleti emiri Haris Bin Cebele’nin de yardımı ile Mor Yakup Burdono’nun sürgündeki Kıpti patriği tarafından genel metropolit resmedilmesini sağlar. Bunun yanı sıra İstanbul’da sürgünde bulunan Süryani ve diğer Ortodoks ruhbanları kendi sarayında muhafaza eder.

Bu yaptıkları Bizans sarayında ve bazı çevrelerde o kadar tepki görür ki daha sonra bahsedeceğimiz Bizanslı tarihçi Prokopius onun için babası İstanbul hipodromunda ayıcı olan bir aktris-dansçı ve hayat kadını demiştir. Tarihi gerçekler ile hiçbir biçimde bağdaşmayan bu çeşit iftiralar daha sonra batıda kabul görür. Oysa gerçek bu şekilde değildir.

Tüm bunların yanı sıra Süryani kilisesi Teodora sayesinde Habeşilere müjdeyi vaaz etmiş ve onları Hıristiyanlaştırmıştır. Papaz Yulyan’ı Hıristiyan inancını yayması için Habeşistan’a gönderir. Başta Kral ve devlet adamları olmak üzere Habeşler Hıristiyanlığı Teodora sayesinde ve onun döneminde benimsemişlerdir.

izbirakanlar06.jpg

Ayasofya bugünkü ihtişamı ile inşa edilerek muhteşem bir tören ile ibadete açılmıştır.

Jüstinyen devrini anlatan iki majör kaynak vardır. Bunlardan ilki bir Bizanslı olan Prokopius diğeri ise Süryani olan Efesli Yuhanna’dır. Bu dönemi en objektif olarak aktaran tarihçi aslen Diyarbakırlı olup Mor Yakup tarafından Efes metropoliti olarak takdis edilen Efesli Yuhanna. Sadece Efeste ortodoks inancını korumakla kalmamış onlarca manastır, kilise yapımını sağlayarak 80.000 putperesti de Hıristiyanlaştırmıştır. Ancak Batı dünyasınca Efesli Yuhanna’nın eseri göz ardı edilmekte ve Prokopius’un “Gizli Tarih” isimli kitabı referans olarak alınmaktadır. Önceleri Jüstinyen ve Teodora taraftarı olan ve eserlerinde göklere çıkaran Prokopius 1623 te Vatikan kütüphanesinde bulunan ve kendisine atfedilen “Gizli Tarih” isimli kitapta (bu kitabın Prokopius’a ait olup olmadığı da halen tartışmalıdır) Prokopius ve Kadıköy konsili taraftarları Teodora hakkında akla gelebilecek en insafsız suçlamaları yapmakta ve ona gelmiş geçmiş en ünlü saray fahişesi olarak tanımlamakta ve tanıtmaktadırlar. Bu durum batı dünyasında da halen devam etmektedir.

izbirakanlar07.jpg

Bizans Devleti son parlak dönemini Jüstinyen zamanında
yaşamış ve en geniş sınırlarına bu dönemde ulaşmıştır.

Birbirlerini çok sevmelerine rağmen Jüstinyen ile Teodora’nın çocukları olmaz. Teodora çok genç denilecek bir yaşta, 48 yaşında hayata gözlerini yumar.

Teodora vefatı sonrasında geriye yok olmaktan kurtulmuş güçlü ve örgütlenmiş bir kilise bırakmıştır. Bu sebepledir ki Teodoranın 1500. doğum yıldönümü Patriğin 2000 yılı menşurunda dünya Süryanilerine duyurulmuş ve tüm Süryanilerce kutlanmıştır.

SEÇİLMİŞ KAYNAKÇA:
* The Third Part of The Ecclesiastical History Of John Bishop Of Ephesus.
* Translated from The Original Syriac. Payne Smith, M.A-.Oxfordat The University Press - 1860
* Teodora Metropolit Bulus Behnam Çeviren Hori Samuel Akdemir İstanbul Süryani Metropolitliği
* Mehmet Çelik Süryani Tarihi İstanbul-1996
* Asır As-Suryan Al-Dahabiya Phillip de Terazi Halep -1979
* Prokopius Bizans'ın Gizli Tarihi Türkçeleştiren Orhan Duru İst - 1999
* Kuruluşundan Yıkılışına Kadar Bizans Tarihi, M.V. Levtchenko İstanbul - 1999
* Abulfarac Tarihi TTK İstanbul - 1999
* Bizans siyasi düşüncesi G.l. seidler çeviren Mete Tuncay ist - 1997
* Roma İmparatorluğunun Gerileyiş Ve Çöküş Tarihi Edward Gibbon Çev: Asım Baltacıgil